O nekim proučavanjima etnogeneze crnogorskog naroda

Naša starija, građanska nauka većinom je smatrala Crnogorce Srbima, što je osobito bilo izraženo u srpskoj istoriografiji, etnologiji i antropogeografiji. I poneki hrvatski istoričar označio je stare Dukljane Srbima (F. Šišić), dok su neki pokušavali Dukljane, spomenuti u vizantijskim izvorima XI vijeka, odrediti kao Hrvate (Lj. Hauptman). A u stvari, u vizantijskim izvorima XI vijeka Dukljani su iskazani kao zaseban etnos, jasno odvojen i od Hrvata i od Srba. I kasniji podaci o crnogorskim plemenima, koje sadrže dubrovački i kotorski izvori XIV-XVI vijeka, ne označavaju stanovništvo Crne Gore ni kao srpsko ni kao hrvatsko. Isto se može pratiti i u turskim izvorima koje su objavili i obradili naši istoričari (B. Đurđev, H. Šabanović, N. Filipović).

I u starijim etnološkim i antropogeografskim djelima Crnogorci su obično označavani kao Srbi. Jovan Erdeljanović, koji je kao školovan etnolog sistematski proučavao crnogorska plemena i etničke probleme u Crnoj Gori, dosljedno je Crnogorce iskazivao kao Srbe. U svom radu Etničko srodstvo Bokelja i Crnogoraca f1 Erdeljanović je zaključio da Bokelji sa Crnogorcima čine jednu cjelinu i da „spadaju u istu etničku grupu srpskoga naroda“. Prema tome, Crnogorci bi predstavljali samo jednu etničku grupu srpskoga naroda. U jednom sintetičkom radu Erdeljanović je Crnogorce iskazao kao dinarske Srbe,f2 a u jednom filološkom radu kao Stare Srbe Zećane.f3 I u svojim monografijama o pojedinim crnogorskim plemenima, kao i Cvijić,f4 Crnogorce je takođe dosljedno iskazivao kao Srbe, a crnogorska plemena kao srpska. Međutim, u svom radu o Kučima zapao je u neposrednu kontradikciju kada je ustanovio da albanski Kuči zovu „Srbina“, zapravo Crnogorca, Skja, Škja i „nikako drukče“. A kako je utvrdio lingvista Petar Skok, albanska riječ shqa, pl. shqe, u značenju Sloven, potiče od vulgarno-latinskog sclavus iz balkanskog latiniteta. U studiji Postanak plemena Pipera Erdeljanović navodi ugovor sa Mlečanima iz 1455. godine, u kojem stanovništvo Gornje Zete, sela i plemena potpisanih u tom ugovoru, traži od Mlečana da im sveštenstvo bude pravoslavno. A na početku XVII vijeka, kako dalje navodi Erdeljanović, u poznatom opisu skadarskog sandžaka Marijan Bolica spominje Pipere kao pleme „srpske“ ili „grčke“ vjere, dakle pravoslavne. Osim toga, kaže Erdeljanović, Boličino označavanje vjere kao „srpske“ ili „grčke“ daje oslonca da se tadašnji Piperi označe kao Srbi.f5 A u stvari, navedeni podatak tek posredno „daje oslonca“ za pretpostavku, jer se samom vjerskom pripadnošću, kako je i Erdeljanoviću bilo dobro poznato, ne može određivati narodnost, etnička pripadnost.

U slične pretpostavke, sa istim protivrječnostima, upuštao se i Milan Šuflaj (Šufflay), koji je u svom radu Srbi i Arbanasi, veoma ograničeno i metodološki slabo, pretežno razmatrao etničke odnose između Crnogoraca i Albanaca. Kao tipičan odnos crnogorsko-albanske simbioze Šuflaj navodi primjer plemena Kuči, za koje se 1610. godine veli da mu je „polovica pravoslavna, a polovica latinska“ (questi Dalmatini et Cucci la meta di quali e scismatica e l’altra latina), a godine 1614. zabilježeno je „Chuzzi Albanesi del rito romano“. Danas je to pleme srpsko, zaključuje na kraju Šuflaj, iako malo dalje i sam primjećuje kako su već Rešetar i Jagić pokazali da su od XII pa do preko XVI vijeka, od Drave pa sve do Zete, postojali široki pojasevi u kojima nije bilo u običaju ni hrvatsko ni srpsko ime, već opšti etnički naziv „slovenski“.f6

I kada se, barem donekle, sumiraju dosadašnja istraživanja, kao istoriografska i arheološka, i osobito etnološka i jezička, sve izrazitije nameće se zaključak da je etničku osnovu crnogorskog naroda sačinjavao veoma stari sloj slovenskog stanovništva, još od vremena doseljavanja. Ovo staro slovensko stanovništvo, kao što je bilo i u drugih južnoslovenskih naroda, postepeno je asimilovalo ostatke zatečenog starinačkog stanovništva svoje teritorije, od kojega je ujedno naslijedilo izvjesne uticaje u načinu života, u fizičkom tipu, u jeziku i kulturi. Kada se podrobnije razmotre rezultati starijih i savremenih istraživanja u Crnoj Gori, postaje sve jasnije da crnogorski narod predstavlja poseban etnos, različit donekle od drugih južnoslovenskih naroda, naravno, uz brojne srodnosti sa njima. Ove osobenosti crnogorskog naroda mogu se pratiti u fizičkom tipu, u jeziku, u tradicionalnoj kulturi, osobito u starijoj društvnoj organizaciji i u nizu specifičnih običaja, društvenih i vjerskih, na koje je još Vuk Karadžić ukazivao, a zatim i niz drugih istraživača.

U daljem formiranju crnogorskog etnosa odlučujuću ulogu imali su brojni doseljenici u vrijeme turskog perioda, ali već sada treba naglasiti da je ogromna većina tih doseljenika bila crnogorskog porijekla i da se u stvari pretežno radilo o lokalnim seobama. A to je znatno olakšavalo izjednačavanje stanovništva u pojedinim plemenima, pri čemu su crnogorski starosjedioci u svakom plemenu najčešće asimilovali doseljenike, koji su obično primili i slavu starinačkih bratstava. Stoga i pored izvjesnih nijansi u pojedinim plemenskim govorima, u cjelini se obrazovao poseban zetski dijalekat, sa kojim se podudara i niz drugih socijalnih i kulturnih elemenata što karakterišu crnogorski narod. U dosadašnjim antropološkim, etnološkim, jezičkim i drugim ispitivanjima ove osobenosti već su utvrđene u životu i kulturi crnogorskog naroda. Zadatak je savremene nauke da ih istorijski objasni i sintetički obradi, kako bi se dobila potpunija slika o etničkoj strukturi crnogorskog naroda i svih njegovih osobenosti. Moja je namjera bila jedino da kritički prikažem rezultate i metodologiju nekih istraživanja i da ih bar donekle upotpunim i na osnovi mojih dosadašnjih proučavanja ovih problema.

Advertisements
Овај унос је објављен под Uncategorized. Забележите сталну везу.

Једно реаговање на O nekim proučavanjima etnogeneze crnogorskog naroda

  1. Balkanske priče каже:

    Srbi i Crnogorci su isti narod……..
    Pojavila se prica da postoje crnogorski Srbi, bosanski Srbi, hrvatski Srbi i ko zna kakvi Srbi. U suštini je rec o jednom narodu – Srbima. Balkanske rasne teorije nisu domaci proizvod; one su prvi put stvorene od strane habsburskih propagandista i stratega u okviru njihovih napora za podelu Srba. „Samo sloga Srbina spasava“, mozda je najtuzniji nacionalni moto koji je ikada postojao, zato sto su Srbi u toku svoje istorije uvek bili podeljeni. Trajna politika Vizantije, Venecije i Turske, bila je da nadje lokalne saveznike koji bi pomogli u pokoravanju Crne Gore i ostalih srpskih zemalja. U odnosu Srbije i Crne Gore razlike su samo u državnosti. Reč je o dva istorijska ishodišta podjednako srpske državnosti, a ne i dva etnolingvistički, verski i kulturno različita naroda. Stara Rimska Dioklea, od sedmog veka slovenska Duklja, od jedanaestog srpski Zeta, a od petnaestog još Srpskija Crna Gora jeste srpskih država uz more, kao što je Raška srpskih država u unutrašnjosti. Obje su i prethodnice i nasljednice nemanjićkog kraljevstva i carstva, svetosavskog pravoslavlja, iste epske tradicije i zajedničke borbe za oslobođenje i ujedinjenje. I u Zeti i u Raškoj došlo je do etnobiološkog stapanja romanizovanih starosjedilaca s brojnim slovenskim doseljenicima, ali bez suštinske razlike u etnogenezi Crnogoraca naspram ostalih Srba. Jer, čak ako je posrbljeni etnoamalgam u Zeti isprva i sadržavao više ilirskih, a onaj u Raškoj više tračanskih primjesa, sve se to, poslije Kosovske bitke, izmiješalo i izjednačilo masovnim seobama iz moravsko-vardarskih dolina u planinske vrleti Crne Gore, a otuda, naročito u osamnaestom i devetnaestom veku, natrag u plodnije predjele moravske Srbije.U dijelu u kojem se tvrdi da su Crnogorci Srbi, navodi se da je u zakoniku knjaza Danila iz 1855.godine zvanicno ime države bilo Crna Gora i Brda, da su se žitelji te države nazivali Crnogorcima i Brdanima po geografskom poreklu, ali etnicki i nacionalno Srbi. Prilikom proglašenja Crne Gore za kraljevinu 28. avgusta 1910. godine, kralj Nikola kaže sledeće: „Svjestan slavne uloge ovih naših stranica u istoriji srpskoga naroda za vreme moćnih kraljeva i gospodara negdašnje Zete, kolijevke slavnih Nemanjića …, ja odobravam … da se obnovi staro kraljevsko dostojanstvo mojoj državi … ja primam kraljevsko dostojanstvo tvrdo uvjeren da će sve Velesile sa blagovoljenjem pozdraviti, pored jedne Kraljevine u Srpskom Podunavlju, ovu drugu u Srpskom Primorju …, a Slovenstvo i svi Srbi kao jedno još više jemstvo za opstanak i bolju budućnost Srpska plemena .“ Sam Kralj Nikola,na koga se pozivaju Crnogorski separatisti je napisao Crnogorsku himnu ‘Tamo onamo’ gde se samo spominje Srpski rod.Kralj Mihailo Vojisavljevića nikada nije bio krunisan. Separatisti ili ne znaju ili namjerno previđaju da je Mihailo od pape dobio samo kraljevsku titulu i nepotpune kraljevske znake, a Stevan i titulu i krunu i ličnu posjetu papskog legata. Zato je on Prvovenčani.Da je zetski kralj Mihailo bio zaista srpski vladar, on bi se danas, a ne Stevan Nemanjić, nazivao Prvovenčanim. Odnos izmedu Srbije i Crne Gore podseca na odnose nekada surevnjivih kraljevina nemackog carstva. Pa ipak, niko pametan ne špekuliše o pruskoj, virtemberškoj ili bavarskoj narodnosti, nego su sve to Nemci, kao što su ljudi iz Pijemonta, Toskane ili Napuljske Kampanje podjednako Italijani, i pored znatnih regionalnih razlika.Za sve vreme postojanja nezavisne Crne Gore, niko u Crnoj Gori nije dovodio u pitanje opštepoznatu cinjenicu da su Crnogorci deo srpskog naroda u Crnoj Gori. Govorim o Staroj Crnoj Gori. Veci deo današnje Crne Gore, pocevši od Banjana, preko Pive, Drobnjaka, Vasojevica, zatim Polimlja i Potarja (Berane, Bijelo Polje, Pljevlja) je i inace naseljavao srpski narod u svojim istorijskim oblastima Staroj Hercegovini i Staroj Raškoj. Cak ni veoma iskljucivi hrvatski ideolog dr Ivo Pilar (pseudonim Sudland), uzor hrvatskog ustaškog pokreta i crnogorskih separatista, nije mogao uvrstiti Crnogorce u poseban narod. On piše: „Poznajemo cetiri naroda Južnih Slavena: Slovence, Hrvate, Srbe i Bugare.“Prvi pokušaj da se Crnogorci proglase posebnom nacijom u odnosu na Srbe, dolazi uoci Drugog svetskog rata iz pera Savica Markovica Štedimlije, sledbenika ideja hrvatskih ideologa Ante Starcevica i Josipa Franka, utemeljivaca ideologije hrvatskog ustaškog pokreta.Posle Drugog svetskog rata usledilo je prilicno masovno slanje studenata iz Crne Gore na Zagrebacki univerzitet. Potom sledi osnivanje Crnogorske akademije nauka i umjetnosti u Podgorici, kao dodatni atribut nacionalne posebnosti. Ideološki, novi identitet namece se preko Redakcije Enciklopedije Leksikografskog zavoda u Zagrebu za Crnu Goru. Na celu Redakcije je predsednik CANU, sada clan predsedništva tzv. Dukljanske akademije nauka i umjetnosti. Istovremeno, svakim danom je jacala kampanja u nauci i kulturi da su Crnogorci nešto sasvim posebno u odnosu na Srbe, i to uz precutnu podršku partijskog i državnog centra i Crne Gore i Jugoslavije. Jedinstven je primer u Evropi da se stanovnici jedne provincije, odnosno republike, prakticno preko noci postaju pripadnici nove nacije (ne postoji slican primer). Slobodno narodno izjašnjavanje onemoguceno je represivnim merama komunisticke vlasti.Ono što su uradili komunisti na celu s Milovanom Ðilasom i Milom Ðukanovicem, samo je poslednja faza tog cetiristogodišnjeg razbijanja srpstva u Crnoj Gori.Pokusavajuci da se sto vise odvoje od Srba cak dodaju u svoju azbuku neka izmisljena slova.Ljudi koji uspevaju da se prilagode svakoj sredini u kojoj se nalaze (u Srbiji se predstavljaju kao Srbi,a u Crnoj Gori kao Crnogorci). NIKADA nije postajala Crnogorska nacija,niti će postojati.Postoji država Austrija,ali ne postoji Austrijski etnicitet,niti Austrijski jezik.Nema Bavarskog naroda,niti Sicilijanskog. Ako Crnogorci hoce da se odreknu bilo kakve veze sa srpstvom, iz svog nasljeda moraju da izbrišu Svetog Petra Cetinjskog, Njegoša i kralja Nikolu, koji su govorili da su Srbi.A ako njih izbrišu, pitanje je šta je ostalo, šta je onda Crna Gora.

Оставите одговор

Попуните детаље испод или притисните на иконицу да бисте се пријавили:

WordPress.com лого

Коментаришет користећи свој WordPress.com налог. Одјавите се / Промени )

Слика на Твитеру

Коментаришет користећи свој Twitter налог. Одјавите се / Промени )

Фејсбукова фотографија

Коментаришет користећи свој Facebook налог. Одјавите се / Промени )

Google+ photo

Коментаришет користећи свој Google+ налог. Одјавите се / Промени )

Повезивање са %s